Futuroloog Peter van der Wel: “We denken dat er een energieprobleem is, maar dat is niet zo”

06 december 2017

Niemand kan de toekomst voorspellen, maar futuroloog Peter van der Wel komt er dichtbij. In zijn boeken zoals Impact, De toekomst is al begonnen en Economie voor wereldverbeteraars schetst hij een wereld van overmorgen aan de hand van economische, maatschappelijke en technologische ontwikkelingen uit heden en verleden. Die toekomst, luidt zijn optimistische boodschap, komt niet onafwendbaar op ons af; we kunnen haar zelf beïnvloeden. Gaan we de klimaatdoelstellingen van Parijs dan tóch halen?

Buurkracht peter van der wel2
Futuroloog Peter van der Wel: “We denken dat er een energieprobleem is, maar dat is niet zo”

Wat doet een futuroloog?                                                    

“Net als trendwatchers en strategen zijn wij toekomstverkenners, maar futurologen kijken verder vooruit dan de komende paar jaar. Als het moet een paar eeuwen. We duiken in de geschiedenis, sporen wetmatigheden op, volgen uiteenlopende ontwikkelingen, trekken die lijnen door en vormen zo scenario’s van hoe een en ander op lange termijn kan gaan uitpakken. Op die manier hopen we bedrijven, overheden en consumenten te inspireren om daarop voor te sorteren en mee te veranderen. Maar in mijn lezingen en boeken kijk ik meestal vooruit tot 2030; dat is een toekomst die nog goed te bevatten is.”

Hoe ziet de energievoorziening van de toekomst eruit?

“Als je op dat vlak kijkt naar historische ontwikkelingen, dan is bijvoorbeeld de ontwikkeling van zonne-energie uiterst interessant. Die verloopt al decennia exponentieel: de afgelopen 40 jaar verdubbelt de hoeveelheid zonne-energie die we wereldwijd opwekken, elke twee jaar. Dit zou betekenen dat als we nu 1,6 procent van onze totale energiebehoefte uit zonlicht opwekken, dat over twee jaar 3,2 procent is en over vier jaar 6,4 procent. En als je zo doorrekent, zitten we over 12 jaar op 102,4 procent. Meer dus dan we nodig hebben. We zouden omkomen in de duurzame energie. En die wordt nog bijna gratis ook, want de prijs daalt eveneens exponentieel. Vergelijkbare, maar minder snelle ontwikkelingen zie je ook bij windenergie en energieopslag. We denken dat er een energie probleem is, maar dat is niet zo. Dat is het verraderlijke van exponentiële ontwikkelingen: heel lang lijkt het dat er niks gebeurt en dan ineens gaat het heel hard.”

Maar gaan we ook niet steeds meer energie verbruiken?

“Dat is nog de vraag. Want we gaan ook steeds efficiënter met energie om. Er zijn allerlei ontwikkelingen die helpen het energieverbruik omlaag te brengen. Denk aan de productie van kunstvlees waarmee we veel energie kunnen besparen. Of 3D-printing waardoor we de import van producten uit China kunnen terugdringen. Als duurzame energie bijna gratis wordt, kunnen we steeds meer grondstoffen recyclen; elektrische auto’s rijden dan spotgoedkoop en we gaan toe naar zeer efficiënte voedselproductie. Denk aan ‘vertical farming’: het kweken van groenten en fruit in hoge gesloten kassen met roze verlichting, zonder pesticiden. In theorie zou je zo in een kas van 100 bij 100 bij 100 meter het hele jaar door genoeg groenten en fruit kunnen kweken voor een stad van 150.000 inwoners.”

Hoe kunnen we daar zelf aan bijdragen?

“Je kunt zelf veel meer dan je denkt. In Impact, mijn nieuwste boek dat ik samen met Stefan Stroet geschreven heb, reiken we lezers 208 manieren aan om de wereld te redden. Om ecologische en ethische redenen is dat noodzakelijk – de huidige manier van consumeren en produceren is niet langer houdbaar. Bovendien is de technologie om in te grijpen nu voorhanden. Voor iedereen. En het gebeurt al. Overal om ons heen zien we op lokaal niveau kleinschalige initiatieven opduiken van mensen die zelf het heft in handen nemen. Van weggeefwinkels tot repaircafés, broodfondsen en coöperaties. Buurkracht is daar zelf ook een prachtig voorbeeld van.”

Hebben we de toekomst helemaal zelf in de hand?

“Natuurlijk kunnen we niet alles beïnvloeden. We moeten rekening houden met ‘wild cards’ zoals een megavulkaanuitbarsting die een wereldwijde nucleaire winter veroorzaakt van jaren. Maar dat neemt niet weg dat we veel meer invloed kunnen uitoefenen op de toekomst dan we vaak denken. En dat veel veranderingen veel sneller kunnen gaan dan we verwachten. Wie had, vlak voordat het gebeurde, de invoering van het homohuwelijk, de val van de muur, van het apartheidsregime, of de opmars van internet en smartphones, zien aankomen? Over een aantal jaar kunnen we ons niet meer voorstellen dat we vroeger dode planten verbrandden om stroom van te maken. Dat is het verhaal dat ik breng.”

En dat is reden om optimistisch te zijn?

“Als je goed naar het verleden kijkt, zeker. We leven in de beste tijd die we ooit gehad hebben. Ik zeg niet dat we in een ideale wereld leven, nog lang niet, maar je ziet wel al eeuwen een opgaande lijn. Er overlijden nu minder mensen aan oorlog en geweld dan aan zelfmoord. De kindersterfte is lager en het opleidingsniveau van vrouwen is hoger dan ooit. Dat komt niet alleen omdat we nu over veel meer kennis beschikken, maar ok omdat mensen in de grond van de zaak meer altruïst zijn dan egoïst. We willen graag dat anderen het ook goed hebben. Het succes van de menselijke soort is vooral te danken aan ons vermogen tot samenwerken. Dat stemt optimistisch. Van alle toekomstscenario’s - waarvan een wereld die ten onder gaat aan honger, oorlog, ziekte en terrorisme er ook één is - schets ik het liefst een rooskleurige. Oók omdat ik geloof in selffulfilling prophesy’s. Wat we nu zien, zijn de geboorteweeën van een mondiale beschaving waarin we ons samen verantwoordelijk voelen voor onze planeet.”

Een bijeenkomst bij jou in de buurt?